ADD of ADHD: wat is het verschil?

"Ik heb ADD, geen ADHD."

Dat hoor ik regelmatig. Meestal van iemand die niet stuiterend door het leven gaat, maar bij wie de drukte vooral in het hoofd zit. Die tijdens een overleg drie gedachtelijnen tegelijk volgt, en na afloop niet meer weet welke afspraak er gemaakt is. Die op papier prima functioneert en zich intussen afvraagt waarom alles zoveel moeite kost.

Het korte antwoord: ADD bestaat officieel niet meer. Wat vroeger ADD heette, heet nu ADHD, overwegend onoplettend beeld. Het is dus geen andere aandoening en ook geen lichtere variant. Het is dezelfde diagnose, met een andere naam.

Het langere antwoord is interessanter. Want dat die term zo blijft hangen, zegt iets.

Hoe ADD veranderde in ADHD

Psychologen en psychiaters werken met de DSM, het handboek waarin staat welke diagnoses er bestaan en aan welke criteria je moet voldoen. In 1980 verscheen daarin voor het eerst de term Attention Deficit Disorder, ADD. Je kon het hebben met of zonder hyperactiviteit.

Zeven jaar later, in 1987, werd de naam veranderd in ADHD: Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Het idee daarachter was dat onoplettendheid en hyperactiviteit geen twee aparte aandoeningen zijn, maar verschillende uitingen van hetzelfde onderliggende profiel.

In 1994 kwamen daar drie subtypes bij: overwegend onoplettend, overwegend hyperactief-impulsief en gecombineerd. En in de huidige versie, de DSM-5 uit 2013, heten die subtypes "presentaties". Die woordkeuze is bewust. Een presentatie beschrijft wat er op dit moment het meest zichtbaar is, en dat kan in de loop van je leven verschuiven. Wie als kind vooral beweeglijk was, kan als volwassene vooral met aandacht en overzicht worstelen.

Dus als iemand je ooit vertelde dat je ADD hebt, bedoelde die in de taal van nu: ADHD, overwegend onoplettend beeld.

Waarom mensen de term ADD blijven gebruiken

Daar zijn goede redenen voor. Sommige mensen kregen hun diagnose toen ADD nog de gangbare term was. Anderen hoorden het woord in de jaren tachtig of negentig en weten niet dat het veranderd is.

Maar de belangrijkste reden hoor ik het vaakst: die H past niet. "Hyperactief" roept het beeld op van een jongetje dat niet stil kan zitten in de klas. En als jij een rustige professional bent die haar werk goed doet, herken je jezelf daar niet in. ADD voelt dan eerlijker.

Wat daarbij helpt om te weten: de DSM-5 beschrijft zelf dat hyperactiviteit bij volwassenen zich kan beperken tot een gevoel van innerlijke onrust. Geen gewiebel met je been, wel een hoofd dat nooit uit staat. Dat valt ook onder de H.

Waarom het rustige beeld vaak laat gezien wordt

Hier zit wat mij betreft de kern. Wie niet stoort, valt minder op. Een kind dat wegdroomt bij het raam krijgt minder snel een doorverwijzing dan een kind dat de klas op stelten zet. Een volwassene die alles net op tijd af krijgt, al is het met de hakken over de sloot, krijgt vooral te horen dat ze het toch goed doet.

Dat "het gaat toch goed" is precies het punt. In mijn praktijk zie ik veel professionals bij wie het van buitenaf prima loopt. Van binnen kost het ze de hele dag bijsturen. Ze compenseren, plannen extra, werken 's avonds door om in te halen wat overdag niet lukte. Tot ze niet meer weten of ze moe zijn van het werk, of van alles wat ze doen om hun werk überhaupt te kunnen doen.

Die mensen krijgen hun diagnose vaak pas later. En zeggen dan soms: "Het is ADD, niet echt ADHD." Alsof het rustige beeld minder telt. Dat doet het niet. De DSM-5 geeft de ernst trouwens apart aan, als licht, matig of ernstig. Welke presentatie je hebt, zegt daar niets over.

Wat het label je wel en niet vertelt

Hoe je het ook noemt, een label beschrijft vooral wat zichtbaar is. Het vertelt je niet hoe jouw brein werkt. Niet wanneer je goed functioneert, niet welke omgeving je helpt, en niet waarom je een complex probleem in tien minuten doorziet terwijl dat ene telefoontje al een week blijft liggen.

Die vragen zijn uiteindelijk bruikbaarder dan de vraag of je ADD of ADHD hebt. Want twee mensen met exact dezelfde diagnose kunnen heel verschillende dingen nodig hebben. De een werkt het best met achtergrondgeluid en een deadline in zicht, de ander heeft stilte en ruimte nodig om op gang te komen.

Daar begint het schrijven van je eigen Handleiding: niet bij het etiket, maar bij de vraag hoe jouw brein eigenlijk werkt. En wat je nodig hebt om dat vaker in je voordeel te laten werken.

Wil je weten waarom simpele taken vaak zwaarder zijn dan complexe? Lees dan [Waarom je met ADHD complexe problemen oplost en vastloopt op simpele taken].

Herken je jezelf hierin en wil je uitzoeken wat voor jouw brein werkt? Plan een [Kennismaken]-gesprek.

Feiten op een rijtje

Bestaat ADD nog?
Niet als officiële diagnose. Sinds 1987 heet het ADHD. Wat vroeger ADD zonder hyperactiviteit heette, valt nu onder ADHD, overwegend onoplettend beeld.

Is ADD een lichtere vorm van ADHD?
Nee. De presentatie beschrijft welke kenmerken het meest op de voorgrond staan, niet hoe zwaar het is. De ernst wordt apart vastgesteld.

Kun je ADHD hebben zonder hyperactief te zijn?
Ja. Bij het overwegend onoplettende beeld staan concentratie, overzicht en afronden centraal. Bij volwassenen kan hyperactiviteit zich bovendien uiten als innerlijke onrust in plaats van zichtbare beweeglijkheid.

Kan je presentatie veranderen?
Ja. De DSM-5 spreekt juist van presentaties omdat die in de loop van je leven kunnen verschuiven.

Bron: American Psychiatric Association, DSM-III (1980), DSM-III-R (1987), DSM-IV (1994), DSM-5 (2013).